THÔNG BÁO

  THỜI GIAN GẦN ĐÂY MỘT SỐ BẠN LỢI DỤNG  WEBSITE NÀY ĐỂ ĐƯA RA NHỮNG PHÁT NGÔN KHÔNG TỐT. CHO NÊN CHÚNG TÔI TẠM THỜI ĐÓNG WEBSITE LẠI ĐỂ NÂNG CẤP NHẰM HẠN CHẾ MỘT SỐ HÀNH VI KHÔNG TỐT LÀM ẢNH HƯỞNG ĐẾN DIỄN ĐÀN .CÁC BẠN CÓ THẮC MẮC XIN LIÊN HỆ : phanthanhhung90@gmail.com
2. 5. Các loại h́nh:
2.5.1. Truyện ngắn và tiểu thuyết:
Truyện ngắn và tiểu thuyết là hai thể loaüi đă có ở nền văn học trung đại nhưng không được gọi tên như thế. Vào những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX ở Việt Nam, trước tiên là Nam bộ đă xuất hiện những tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết viết bằng văn xuôi quốc ngữ, dựa theo nghệ thuật truyện ngắn và tiểu thuyết của văn học phương Tây. Quá tŕnh chuyển từ truyện Nôm sang tiểu thuyết hiện đại hay từ tiểu thuyết Hán văn sang quốc ngữ diễn ra khá phức tạp. Đến giai đoạn này, một số tác giả như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh vẫn c̣n sáng tác tiểu thuyết bằng chữ Hán, viết theo lối kết cấu chương hồi như "Giai nhân kỳ ngộ, Trùng quan tâm sử.". Những nhà văn thuộc lực lượng trí thức tân học đă đi từ con đường dịch thuật qua phỏng tác rồi đến sáng tác để tạo nên những tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết hiện đại. Với tư liệu có được đến hôm nay, chúng ta có thể xem truyện "Thầy Lazarô Phiền" của Nguyễn Trọng Quản là truyện ngắn hiện đại đầu tiên ra đời năm 1887 ở Nam bộ. Sau đại chiến thế giới lần thứ nhất, ở miền Bắc mới xuất hiện những truyện ngắn đầu tiên của Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn. Không bao lâu, phong trào sáng tác truyện ngắn đă trở nên phổ biến trong cả nước. Báo chí là nơi cung cấp món ăn tinh thần hấp dẫn đó cho công chúng đương thời. Phong trào sáng tác tiểu thuyết cũng bắt đầu ở Nam bộ. Trần Thiên Trung, Tân Dân Tử, Hồ Biểu Chánh... được xem là những người đă xây nền tạo móng cho nền tiểu thuyết Việt Nam hiện đại.
Đến năm 1925, ở miền Bắc "Tố Tâm" của Hoàng Ngọc Phách ra đời đă tạo nên một tiếng vang lớn trong độc giả và đánh dấu bước phát triển của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại ở buổi đầu h́nh thành. Bên cạnh đó "Quả dưa đỏ" của Nguyễn Trọng Thuật, "Kim Anh lệ sử" của Trọng Khiêm cũng góp phần tạo nên luồng gió mới thổi vào văn đàn hợp pháp Việt Nam ở 30 năm đầu thế kỷ XX. Nội dung của truyện ngắn và tiểu thuyết giai đoạn này tập trung vào phản ánh hiện thực xă hội đương thời, đả phá những cảnh suy đồi trong xă hội thực dân nửa phong kiến, bênh vực cho đạo đức gia đ́nh xă hội, hoặc nêu lên một vài khía cạnh của sự xung đột giữa lễ giáo phong kiến và chủ nghĩa cá nhân tư sản, phơi bày cảnh khốn khổ của nhân dân dưới ách thống trị, bóc lột của bọn địa chủ, quan lại thực dân. Về nghệ thuật, một đặc trưng tiêu biểu của truyện ngắn và tiểu thuyết trong giai đoạn đầu thế kỷ XX là sự kết hợp đan xen giữa hai loại nghệ thuật cũ và mới. Lực lượng sáng tác có những người xuất thân Nho học, có người xuất thân Tây học. Hai nguồn gốc kiến thức ấy có ảnh hưởng lớn đến tài nghệ của mỗi người và đưa đến kết quả là nghệ thuật của bên Tây học tiến bộ hơn bên Nho học. Nhưng nh́n chung, sáng tác của cả hai loaüi tác giả ấy đều mang một đặc điểm chung là "lắp ghép một cách máy móc cái truyền thống và hiện đại.". Hạn chế đó mang tính tất yếu của một giai đoạn chuyển biến trong lịch sử văn học, từ phạm trù văn học trung đại sang phạm trù văn học hiện đại. Chính v́ sự lắp ghép nên đă xuất hiện nhiều trường hợp lối kết thúc có hậu, diễn biến theo thời gian được xây dựng xen lẫn với h́nh thức kể chuyện tạo ra những điểm thắt nút, diễn biến theo tâm lư nhân vật, câu văn biền ngẫu, đối ư, đối thanh, lên bổng xuống trầm ra đời bên cạnh câu văn xuôi hiện đại, v.v...
Nh́n chung, ở hầu khắp các phương diện của nghệ thuật, từ yếu tố ngôn ngữ đến nghệ thuật xây dựng nhân vật, cách hành văn, lẫn kết cấu tác phẩm đều có sự đan xen, pha tạp như đă nói trên. Mặt khác, truyện ngắn và tiểu thuyết bấy giờ đă chú ư đến vấn đề miêu tả thiên nhiên nhưng vẫn c̣n mang h́nh thức sáo cổ, và đặc biệt là khuynh hướng thuyết minh đạo đức th́ ở tác giả nào cũng có. Có khi nhà văn tự ư chen vào tác phẩm để "diễn thuyết" một bài đạo đức dài lê thê. Những tác giả tiêu biểu của thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết ở giai đoạn này gồm có: Nguyễn Bá Học: Ông là một trong những nhà văn nổi tiếng đầu tiên ở Việt Nam viết truyện ngắn phản ánh xă hội thành thị đang trên đường tư sản hóa. Ông có 7 truyện ngắn, sáng tác trong 3 năm: "Câu chuyện gia đ́nh, chuyện ông Lư Chắm, Có gan làm giàu, Câu chuyện nhà sư, Dư sinh lịch hiểm kư, Chuyện cô Chiêu Nh́, Câu chuyện một tối của người tân hôn." Ông đă đi vào phản ánh hiện thực xă hội thực dân nửa phong kiến, một xă hội náo động, xô bồ đầy những cạm bẫy chết người. Đó là cuộc sống ở thành thị. C̣n ở nông thôn th́ ngày càng tàn tạ, vắng lặng, ngưng đọng với sự sụp đổ của Nho học, với những người nông dân, đặc biệt là phụ nữ sống an phận thủ thường theo nề nếp cũ. Cũng như nhiều tác giả khác cùng thời, ông có ước muốn "điều ḥa tân cựu" "thổ nạp Á-Âu" . Nhưng thực tế ông đă không thể hướng lư tưởng xă hội-thẩm mỹ của ḿnh vào việc khẳng định xă hội tư sản. Ông đă h́nh dung một xă hội lư tưởng phải là xă hội tư sản với đạo đức cũ. Nhưng ông lại đang công kích và chê bai xă hội bao quanh ông. Qua tác phẩm chúng ta thấy cái nh́n thực tế, cụ thể của ông đă chiếm ưu thế so với sự h́nh dung của ông về một xă hội tư sản lư tưởng. Về nghệ thuật, Nguyễn Bá Học, vừa duy tŕ nghệ thuật sáng tác cũ, vừa học tập ở văn học phương Tây về nhiều phương diện. Ông đă cố gắng mô tả khách quan hiện thực cuộc sống nhưng cũng đồng thời sử dụng văn biền ngẫu và h́nh ảnh ước lệ, tượng trưng của văn học truyền thống. Phạm Duy Tốn: Ông đă viết những truyện ngắn: Nước đời lắm nỗi, Con người Sở Khanh, Bực ḿnh, Sống chết mặc bây.
Ông đă tập trung phơi bày thực trạng thối nát, bất công của xă hội thực dân nửa phong kiến. Ông chịu ảnh hưởng của văn Pháp nhiều nên cách viết có phần mới hơn Nguyễn Bá Học. Ông thành công ở nghệ thuật mô tả chân thực những hiện tượng mà ông quan sát. Truyện ngắn "Sống chết mặc bây" được xem là tác phẩm nổi tiếng của ông. Nguyễn Trọng Thuật: Ông có quyển tiểu thuyết "Quả dưa đỏ" được giải thưởng của Hội Khai trí Tiến Đức năm 1925. "Quả dưa đỏ chịu ảnh hưởng của cuốn Robinson Crusoe của Đaniel Dejoe nhưng không phải là phiêu lưu tiểu thuyết như tác giả gán cho tác phẩm của ḿnh. Tác giả có dụng ư phản ánh ư hướng thích phiêu lưu, mạo hiểm trong tâm lư của công chúng thời đó. Ông không thành công trong thể loại tiểu thuyết lịch sử, khi ông mô tả cụ thể lịch sử thời quá khứ. "Quả dưa đỏ" chỉ là tiểu thuyết chương hồi mà nhân vật chính của nó - An Tiêm - rất gần với nhà nho. Giọng văn c̣n mang nhiều ảnh hưởng của Hán văn. Trọng Khiêm: Tác giả của quyển tiểu thuyết dài: "Kim Anh lệ sử." Tác phẩm đề cập đến cuộc đời lưu lạc, đau khổ ê chề của một người phụ nữ con nhà nề nếp v́ gia đ́nh sa sút nên phải nhận lấy cuộc sống ba ch́m bảy nổi. Tác phẩm đă nói đến nhiều cảnh ngộ xă hội, nhiều nhân vật có ư nghĩa. Trong một mức độ nhất định ông đă phản ánh được nhiều khía cạnh của hiện thực xă hội đương thời, với một thái độ phê phán khá sắc bén. Tuy nhiên, đây là một tác phẩm c̣n nhiều hạn chế. Chủ đề bị tản mạn, thiếu tập trung, kết cấu không theo thứ tự thời gian nhưng sự liên lạc giữa các chương, đoạn không chặt chẽ, nhiều đoạn trong tác phẩm c̣n chịu nhiều ảnh hưởng của tiểu thuyết kiếm hiệp. Hoàng Ngọc Phách: Ông có một quyển tiểu thuyết duy nhất là "Tố Tâm".
Tác phẩm viết xong năm 1922, khi ông học năm cuối cùng của trường Cao đẳng sư phạm in tại Hà Nội đầu năm 1925. "Tố Tâm" ra đời đă gây một tiếng vang lớn trên văn đàn đương thời. Tác phẩm đă thể hiện sự kết hợp hai yếu tố cũ và mới trong cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật. Ông đă để cho hai nhân vật chính Tố Tâm và Đạm Thủy giằng co giữa hai con đường chạy theo t́nh yêu tự do hay chấp nhận lễ giáo phong kiến. Tác phẩm đă khép lại trong kết thúc bi thảm. Với "Tố Tâm", người tuân thủ đạo đức truyền thống đă không có hạnh phúc trong chế độ đại gia đ́nh phong kiến, mà người muốn sống hết ḿnh cho t́nh yêu tự do cũng không thể đón nhận hạnh phúc trong t́nh yêu. Cả đôi đường đều không thể trọn vẹn, con người bị lâm vào thế bế tắc. Nguyên nhân bắt nguồn từ trạng thái lưỡng phân, giao thời của xă hội. Có thể thấy được, ở "Tố Tâm" cái tôi tư sản được tác giả đặt bên cạnh lễ giáo phong kiến. Tất nhiên ở vào thời đại của ông, ông chưa đủ sức tấn công vào lễ giáo phong kiến. Ông chỉ dám nói đến cái tôi trong thế cạnh tranh với lễ giáo phong kiến, và ông là một "trọng tài" có sự thiên vị đối với đạo đức phong kiến, mặc dù thực tâm ông đă nghiêng về cái tôi tư sản. "Tố Tâm" là một tác phẩm tiêu biểu thể hiện tính giao thời của văn học giai đoạn này. Hồ Biểu Chánh: Trước năm 1930 ông là người viết tiểu thuyết nhiều nhất ở Việt Nam. Tác phẩm của ông bao quát nhiều mảng hiện thực khác nhau ở thành thị và thôn quê Nam bộ trong những năm sau đại chiến thế giới lần thứ nhất, với nhiều hạng người thuộc nhiều tầng lớp và giai cấp xă hội. Ông đă vượt các nhà văn cùng thời về sự bề bộn của cuộc sống và sự đông đúc, đa dạng của thế giới nhân vật trong sáng tác của ông.
Thế nhưng, nhà văn nh́n những vấn đề xă hội bằng con mắt đạo đức. Trong tiểu thuyết của ông, mọi cái xấu xa của xă hội đương thời đều được đưa ra ánh sáng nhưng ông không hề hướng vào mục đích tố cáo hay phê phán xă hội, cũng không đề cập đến những mâu thuẫn giai cấp trong xă hội. Điều ông muốn tập trung thể hiện là phê phán, tố cáo những hành động phi đạo đức. Ông chỉ muốn cải tạo xă hội, ông không chủ trương đánh đổ giai cấp địa chủ phong kiến, mà chỉ sửa chữa nó về mặt đạo đức. Ông đă phân chia xă hội thành hai hạng người: Hễ giàu ḷng nhân nghĩa sẽ được hạnh phúc, c̣n bất nhân phi nghĩa sẽ bị trừng phạt đích đáng. Quan niệm đạo đức của ông nh́n chung vẫn c̣n nằm trong khuôn khổ đạo đức phong kiến. Chính quan điểm đạo đức như thế đă làm hạn chế nội dung hiện thực trong sáng tác của ông. Ông là một tác giả đă mạnh dạn tiếp nhận những thành tựu nghệ thuật của tiểu thuyết hiện đại phương Tây để tạo nên những yếu tố mới về nghệ thuật trong sáng tác của ḿnh, thể hiện qua ngôn ngữ, nghệ thuật xây dựng nhân vật, chi tiết, cốt truyện, đề tài, v.v.... Ở Nam bộ trước năm 1930, bên cạnh Hồ Biểu Chánh c̣n có nhiều tác giả khác như Trần Thiên Trung, Nguyễn Chánh Sắc, Tân Dân Tử. Đây là những cây bút tiên phong của nền tiểu thuyết Việt Nam hiện đại. 2.5.2. Kịch nói và cải lương:
Kịch:
Là một loại h́nh nghệ thuật sân khấu rất mới, có giá trị văn học, chỉ xuất hiện từ khi có sự du nhập của nền văn hóa phương Tây. Một số tác giả tiêu biểu thời này như Vũ Đ́nh Long, Nam Xương đă dùng thể loại hoàn toàn mới mẻ này để phản ánh hiện thực xă hội đương thời. Đời sống của các gia đ́nh phong kiến bị phá sản, sự hư hỏng của con người trong xă hội tư sản, hiện tượng lai căng mất gốc... Tuy nhiên, mọi vấn đề được các tác giả đưa lên sân khấu để bóc trần sự thật, để phê phán hay đả kích đều xuất phát từ lập trường đạo lư, nhằm củng cố nền luân lư cổ truyền của dân tộc. Cho nên chưa thể xem nội dung đó là hoàn toàn mới lạ. Khán giả đương thời hưởng ứng nồng nhiệt bởi những vấn đề hăy c̣n xưa cũ ấy được thể hiện trong một h́nh thức rất mới.
Cải lương:
Cũng như kịch nói, cải lương cũng được xem là một h́nh thức mới xuất hiện trong hoàn cảnh xă hội mới. Cải lương bắt nguồn từ một h́nh thức văn nghệ dân gian ở Nam bộ. Cải lương thường được viết theo các tiểu thuyết Trung Quốc ngày xưa hoặc viết theo các tiểu thuyết, kịch của ta và Pháp. Khai thác đề tài lịch sử cải lương rất phù hợp với thị hiếu của công chúng đương thời. Cải lương ra đời đă làm phong phú thêm nghệ thuật của loại h́nh kịch hát tự sự dân tộc. Tuy nhiên, các văn nghệ sĩ đương thời ít chú ư đến giá trị văn học của các vở cải lương. Bấy giờ có một số vở cải lương được nổi tiếng như: Phụng Nghi đ́nh, xử án Bàng Quí Phi, Giọt máu chung t́nh, Giá trị danh dự, Đầu xanh có tội, Tiếng nói trái tim.
2.5.3. Thơ.
Vào những năm thuộc thập niên thứ 3 của thế kỷ XX, trên thi đàn công khai, thơ ca như một ngọn gió thu hiu hắt tràn tới gieo vào ḷng công chúng thành thị một nỗi buồn thê lương, dai dẳng. So với tiểu thuyết, thơ đối với dân tộc ta có truyền thống lâu đời. Nhưng ở 30 năm đầu thế kỷ XX, xă hội có nhiều biến chuyển nên thơ cũng biến chuyển theo. Nói đến thơ ca của bộ phận văn học hợp pháp phải kể đến các nhà thơ: Đông Hồ, Tương Phố, Tản Đà, Trần Tuấn Khải. Nội dung chủ yếu của thơ ca hợp pháp là yêu nước nhưng đó chỉ là t́nh yêu nước mơ hồ, xa xôi, bóng gió. T́nh yêu nước đó không đủ thúc giục người đọc tiến lên hành động, nó chỉ có khả năng nhắc nhở con người không được làm ngơ với Tổ quốc. Nội dung thứ hai của thơ ca hợp pháp giai đoạn này là bi quan và thoát ly. Các tác giả đă nh́n thấy được thực tế xấu xa của xă hội nửa thực dân phong kiến nhưng thấy để buồn rầu, than thở, rồi đâm ra trốn tránh, thoát ly, muốn lẫn ḿnh vào rượu, vào mộng, vào cơi tiên, cơi phật, cốt giữ lấy cái trong sạch của ḿnh. Cái tôi đă xuất hiện. Đó là cái tôi tư sản c̣n chịu ảnh hưởng của đạo đức phong kiến. Chủ nghĩa cá nhân tư sản cũng được h́nh thành, đang chống đối lại những ràng buộc khắt khe của đạo đức phong kiến, đi t́m tự do trong lối sống, nhất là trong t́nh yêu đôi lứa. Những nội dung trên đă được các thi sĩ thể hiện trong một vỏ khá mới mẻ, xu hướng tự do, phóng túng, ít chịu g̣ bó trong các khuôn khổ nghệ thuật cũ phổ biến. Ở trong thơ ca hợp pháp giai đoaün này, hầu như các nhà thơ trên văn đàn công khai đều t́m về với các h́nh thức thơ của dân gian, của dân tộc (ca dao, dân ca, thơ lục bát...) để t́m trong cái vốn phong phú ấy những âm điệu thích hợp với nhu cầu mới.
Tóm lại, những t́m ṭi trong việc đổi mới về nghệ thuật và nội dung của thơ ca hợp pháp, mặc dù chưa mang tính toàn diện, đồng bộ, mỗi người có một hướng cách tân riêng, không mang lại sự đổi mới có tính chất nguyên tắc thơ Việt Nam. Nhưng những việc làm đó và việc thơ trữ t́nh trên văn đàn công khai tập trung vào sầu cảm, bi thương vào thế giới bên trong của con người đă tích cực chuẩn bị cho sự ra đời của thơ mới lăng mạn ở giai đoạn 1930-1945.
V. KẾT LUẬN CHUNG
Ở giai đoạn 1900-1930, văn học chưa làm nên những kiệt tác nhưng không v́ thế chúng ta xem nó không có vai tṛ quan trọng trong lịch sử phát triển. Phải nh́n nhận đóng góp của nó đối với sự phát triển của nền văn học nước nhà. Có nó, ḍng chảy liên tục từ thế kỷ thứ X đến nay không tắt mạch hay chia ḍng. Văn học giai đoạn đầu thế kỷ XX có sự hiện diện của cả hai nền văn học truyền thống và hiện đại, có sự pha tạp cả hai yếu tố cũ và mới, tạo nên những giá trị trung gian. Văn học giai đoạn này đang ở thời kỳ thử thách, nó không phong phú ở đỉnh cao mà phong phú ở khả năng phát triển nhanh ở tính đa dạng. Đó chính là "cái lượng" cần có cho tiến tŕnh hiện đại hóa văn học ở bước đầu, để dần dần về sau "lượng" sẽ biến thành "chất" tạo nên những thành tựu rực rỡ cho văn học vào giai đoạn 30-45.